Choroba Dupuytrena, nazywana także przykurczem Dupuytrena, ręką Wikingów lub chorobą celtycką jest przewlekłym, postępującym schorzeniem dłoni, którego charakterystycznym objawem jest twardy guzek na dłoni lub zgrubienie na rozcięgnie dłoniowym, które z czasem może prowadzić do przykurczu palców. Proces chorobowy rozpoczyna się podskórnie – w obrębie rozcięgna dłoniowego – i może obejmować jeden lub kilka palców. Schorzenie rozwija się powoli, a jego nasilenie i tempo progresji mogą być bardzo różne. W zaawansowanym stadium choroba ogranicza sprawność ręki i utrudnia codzienne funkcjonowanie.
Etiologia / Przyczyny choroby Dupuytrena
Bezpośrednia przyczyna choroby Dupuytrena nie jest znana. Uważa się, że na jej rozwój wpływają czynniki genetyczne i predyspozycje dziedziczne. Do czynników ryzyka zwiększających częstość występowania choroby należą:
- powtarzające się urazy ręki,
- leki przeciwpadaczkowego (barbiturany),
- alkoholizm i nikotynizm.
Choroba zwykle dotyka osób w po 50. roku życia. Jej wystąpienie częściej dotyczy mężczyzn, a szczególne nasilenie obserwuje się u osób, których krewni pierwszego stopnia również cierpieli na to schorzenie. Nie udowodniono związku między chorobą a urazami dłoni bądź przeciążeniami zawodowymi.
Rozcięgno dłoniowe, czyli warstwa tkanki łącznej leżąca pod skórą, ulega patologicznemu przerostowi i włóknieniu. Powstające guzki prowadzą do powstawania pasm ściągających palce w stronę zgięcia.
Objawy choroby Dupuytrena
Do najczęstszych objawów choroby należą:
- zgrubienia na dłoniach – twarde, rozsiane, wyczuwalne pod skórą guzki,
- powstawanie podłużnych pasm między skórą a ścięgnami,
- stopniowe ograniczenie wyprostu palców (przykurcz w kierunku dłoni),
- trudność w położeniu całej dłoni płasko na stole (tzw. „test stołu”),
- utrudnione codzienne czynności – mycie rąk, zakładanie rękawiczek, chwytanie przedmiotów.
Zmiany zwykle zaczynają się od wspomnianego, niewielkiego guzka na dłoni (często bolesnego przy ucisku), który z czasem przekształca się w pasmo prowadzące do przykurczu. Guzy na dłoniach mogą występować obustronnie, ale asymetrycznie. Choroba przebiega różnie – od łagodnych, stabilnych postaci po szybko postępujące deformacje.
Diagnostyka choroby Dupuytrena
Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na badaniu klinicznym. Doświadczony ortopeda lub chirurg ręki z łatwością rozpoznaje charakterystyczne zgrubienia na dłoni, pasma i ograniczenie wyprostu palców w badaniu fizykalnym. Badania obrazowe nie są konieczne do prawidłowego rozpoznania, choć wątpliwe przypadki należy różnicować z innymi patologiami na podstawie USG, takimi jak:
- palec “zatrzaskujący”,
- zapalenie ścięgna zginacza,
- torbiele galaretowate,
- ruchoma torbiel wyrastająca ze stawu śródręczno-paliczkowego,
- guz tkanek miękkich.
Między innymi dlatego konsultacja ze specjalistą już na wczesnym etapie rozwoju choroby jest tak ważna i ma bezpośredni wpływ na prawidłowość oraz skuteczność leczenia.
Istota leczenia choroby Dupuytrena
Celem leczenia choroby Dupuytrena jest przywrócenie funkcji ręki. Decyzja o charakterze leczenia zależy od:
- stopnia przykurczu palców,
- lokalizacji zmian,
- tempa postępu choroby,
- wpływu objawów na codzienne funkcjonowanie.
U pacjentów z niewielkimi zmianami i brakiem zaburzeń funkcji ręki stosuje się jedynie regularną obserwację i działania doraźne. W przypadkach bardziej zaawansowanych konieczna jest interwencja chirurgiczna.
Leczenie zachowawcze
W formach łagodnych i stabilnych choroby, gdy przykurcz nie ogranicza funkcji ręki, leczenie może ograniczyć się do:
- obserwacji i okresowych kontroli,
- edukacji pacjenta w zakresie rozpoznawania postępu choroby,
- ewentualnego stosowania szyn nocnych lub ćwiczeń fizjoterapeutycznych (choć ich skuteczność nie jest potwierdzona jednoznacznie w badaniach).
Leczenie operacyjne
W przypadkach gdy choroba powoduje wyraźne ograniczenie wyprostu palców, stosuje się leczenie zabiegowe:
- aponeurotomię igłową – małoinwazyjna procedura polegająca na przecięciu pasm przezskórnie za pomocą igły; metoda daje szybki efekt a pacjent nie wymaga szczególnej rekonwalescencji,
- operacyjne wycięcie pasm i guzków – klasyczna metoda leczenia, w której usuwa się zgrubiałą powięź, często z przeszczepem skóry.
Warto zaznaczyć, że:
- najlepsze wyniki osiąga się w przypadkach umiarkowanego przykurczu,
- w bardzo zaawansowanych przypadkach pełne wyprostowanie palców może nie być możliwe,
- zabieg może być technicznie trudny – nerwy przebiegające do palców bywają oplecione przez pasma tkanki łącznej.
Po operacji zazwyczaj stosuje się unieruchomienie i specjalistyczną fizjoterapię, co znacząco wpływa na poprawę efektu końcowego leczenia.
Fizjoterapia
Rehabilitacja po operacji choroby Dupuytrena jest absolutnie kluczowa. Brak odpowiedniej rehabilitacji zwiększa ryzyko nawrotu i ograniczenia ruchomości. Proces rehabilitacyjny obejmuje:
- noszenie opatrunku lub ortezy przez kilka tygodni,
- ćwiczenia poprawiające zakres ruchu i siłę (specjalistyczna fizjoterapia ręki),
- masaż blizn oraz mobilizację tkanek,
- naukę ergonomicznego użycia ręki.
Rokowania i powrót do sprawności
Rokowanie zależy od stopnia zaawansowania choroby w momencie rozpoznania i rozpoczęcia leczenia. W postaciach umiarkowanych choroby Dupuytrena możliwe jest przywrócenie pełnej funkcji ręki. W zaawansowanych przykurczach – nawet po operacji – może utrzymywać się częściowe ograniczenie ruchu i funkcji.
Nawroty nie są rzadkością i mogą wymagać ponownej interwencji – zwłaszcza w przypadku, gdy początek choroby pojawia się w młodym wieku.
Możliwe komplikacje i powikłania
Do możliwych powikłań należą przede wszystkim:
- uszkodzenia nerwów (ok. 1%, znacznie częściej przy powtórnych operacjach rewizyjnych),
- infekcje pooperacyjne,
- ograniczenie zakresu ruchu,
- nawrót choroby,
- powstawanie twardych blizn.
Odpowiednie leczenie i fizjoterapia mogą przyczynić się do minimalizacji ryzyka.
Podsumowanie
Choroba Dupuytrena to przewlekłe schorzenie ręki, objawiające się jako zgrubienie lub podskórny guzek na dłoni, które z czasem może prowadzić do przykurczu palców. Wczesne rozpoznanie oraz właściwe leczenie pozwalają na odzyskanie funkcji ręki i poprawę/przywrócenie jakości życia. W przypadku pierwszych objawów sugerujących powstawanie guzka na rozcięgnie dłoni lub twardą narośl na dłoni, warto skonsultować się z chirurgiem ręki – szybka reakcja może zapobiec trwałemu ograniczeniu sprawności.